Varroa nasıl sayılır?

Yavrulu bir çerçeveden yaklaşık 300 arı (yarım çay bardağı) bir kavanoza alınır, pudra şekeri ya da alkolle akarlar ayrılıp sayılır. Akar sayısı 3’e bölünerek 100 arıdaki akar bulunur. 2–3’ün üstü müdahale gerektirir.

Kireç hastalığı neden olur?

Ascosphaera apis mantarı nemli, soğuk ve zayıf kolonilerde yavruyu etkiler. Kovanı kuru tutmak, güçlü koloni ve gerektiğinde ana arı değişimi en etkili önlemlerdir.

Amerikan yavru çürüklüğü bulaşıcı mı?

Evet, çok bulaşıcıdır ve sporları onlarca yıl canlı kalır. Türkiye’de ihbarı zorunludur; belirtiler görüldüğünde tarım müdürlüğüne bildirilmelidir. Antibiyotik kullanımı yasaktır.

Ana sayfa / Arı hastalıkları

Kovan sağlığı

Arı hastalıkları ve belirtileri

Q: Arılar neden ölür?

En sık nedenler Varroa ve taşıdığı virüsler, Nosema, açlık (stok bitmesi), ana arısızlık, pestisitler ve kışın nem. Kayıplar çoğunlukla tek bir nedenden değil, birden fazla stresin birleşmesinden kaynaklanır.

Her hastalıkta belirtiler, nasıl anlaşılacağı, yönetim ve bal verimine etkisi. Amerikan yavru çürüklüğü Türkiye’de ihbarı zorunlu hastalıklar arasındadır; arıda antibiyotik kullanımı yasaktır.

Varroa (varroozis)Nosema (nozemoz)Amerikan yavru çürüklüğü (AYÇ)Kireç hastalığı Avrupa yavru çürüklüğü Deforme kanat virüsü (DWV)Varroa sayacı

Varroa (varroozis)

Yüksek riskVarroa destructor akarı

Belirtiler

Kanatları buruşuk (deforme) genç arılar
Delikli, düzensiz kapalı yavru (dağınık yavru)
Sonbaharda hızla azalan arı nüfusu
Arı sırtında ya da tabanda görülen kırmızı-kahve akarlar

Nasıl anlaşılır?

Pudra şekeri ya da alkol yöntemiyle yaklaşık 300 arı (yarım çay bardağı) örneklenir; düşen akar sayısı 3’e bölünerek 100 arıdaki akar bulunur. 100 arıda 2–3 akarın üstü müdahale eşiği olarak kabul edilir.

Yönetim

Hasattan hemen sonra (Ağustos–Eylül) ve kışın yavrusuz dönemde ruhsatlı ürünlerle mücadele; etken maddeleri dönüşümlü kullanma; erkek arı gözü kesme gibi biyoteknik yöntemler.

Bala etkisi: İlkbaharda 100 arıda 3’ten fazla akar bulunan kolonilerde bal verimi yaklaşık %40 düştü. ^{1,16,17,18,19}

Nosema (nozemoz)

DikkatNosema ceranae, N. apis (mikrosporidya)

Belirtiler

İlkbaharda kovan önünde ve çıtalarda ishal lekeleri (özellikle N. apis)
Yavaş gelişen, nüfusu artmayan koloni
Belirtisiz arı kaybı (N. ceranae)

Nasıl anlaşılır?

Kesin tanı mikroskopta spor sayımıyla yapılır; giriş önünden toplanan yaşlı tarlacı arılar incelenir.

Yönetim

Güçlü protein beslenmesi, temiz su, eski peteklerin yenilenmesi, nemli ve soğuk kovan koşullarından kaçınma, genç ana arı.

Bala etkisi: Nosema ile enfekte kolonilerde arı sayısı, yavru üretimi ve bal üretimi belirgin biçimde düştü. ^2,20

Amerikan yavru çürüklüğü (AYÇ)

Yüksek riskPaenibacillus larvae (bakteri)

Belirtiler

Çökük, delikli, rengi koyulaşmış yavru gözü kapakları
Kibrit çöpüyle çekildiğinde uzayan yapışkan, kahverengi larva kalıntısı (kibrit testi)
Kötü koku
Göz dibine yapışmış kuru kabuklar

Nasıl anlaşılır?

Kibrit testi ön tanı sağlar; kesin tanı laboratuvarda konur.

Yönetim

İhbarı zorunlu bir hastalıktır; il/ilçe tarım müdürlüğüne bildirilir. Sporlar onlarca yıl canlı kalır; ekipman ve petek hijyeni kritik. Türkiye’de arıda antibiyotik kullanımı yasaktır.

Bala etkisi: Yavru ölünce koloni nüfusu ve dolayısıyla bal üretimi çöker. ^21,22

Kireç hastalığı

İzleyinAscosphaera apis (mantar)

Belirtiler

Beyaz ya da gri-siyah, tebeşir gibi sertleşmiş larva mumyaları
Kovan girişinde ve tabanda mumyalaşmış larvalar
Dağınık yavru

Nasıl anlaşılır?

Mumyalar gözle tanınır.

Yönetim

Kovanı kuru ve iyi havalandırılmış tutmak, güçlü koloni, nemli ve gölgede kalan arılık yerinden kaçınmak, gerekirse ana arı değişimi.

Bala etkisi: Yavru kaybı koloni gelişimini geciktirir. ^23,9

Avrupa yavru çürüklüğü

DikkatMelissococcus plutonius (bakteri)

Belirtiler

Göz içinde kıvrılmış, sarımsı-kahverengi, eriyik görünümlü açık larvalar
Ekşi koku
Dağınık yavru

Nasıl anlaşılır?

Belirtiler AYÇ ile karışabilir; laboratuvar tanısı gerekir.

Yönetim

Stres ve beslenme yetersizliği tetikler; güçlü beslenme, petek yenileme, ana arı değişimi. Tarım müdürlüğüne danışılır.

Bala etkisi: Yavru kaybı nüfusu ve bal akımına hazırlığı zayıflatır. ²¹

Deforme kanat virüsü (DWV)

Yüksek riskVarroa ile taşınan virüs

Belirtiler

Buruşuk, kısa kanatlı, uçamayan genç arılar
Kısa ömürlü kışlık arılar

Nasıl anlaşılır?

Belirti görülmesi yüksek Varroa yükünün işaretidir.

Yönetim

Doğrudan tedavisi yoktur; Varroa kontrolüyle yönetilir.

Bala etkisi: Kışlık arıların ömrünü kısaltarak ilkbahar nüfusunu, dolayısıyla bal sezonunu etkiler. ^18,16

Varroa sayacı

Kavanozda kaç akar düştü?

Yavrulu bir çerçeveden yaklaşık 300 arı (yarım çay bardağı) kavanoza alınır, tel kapaktan pudra şekeri serpilip 1–2 dakika çalkalanır, tabağa düşen akarlar sayılır. Sayınızı kaydırın.

Tabağa düşen akar

Büyük resim

Arılar neden ölür?

Koloni kayıpları nadiren tek bir nedene bağlıdır. Parazitler, pestisitler ve çiçek yetersizliği birbirinin etkisini büyüten stresler olarak birlikte çalışır^26,27. 37 ülkeyi kapsayan COLOSS anketi, kış kayıplarının ülkeden ülkeye ve yönetim uygulamalarına göre değiştiğini gösteriyor²⁵.

Varroa bu tablonun merkezinde: arının yağ dokusundan beslenir¹⁷ ve deforme kanat virüsünü küresel bir salgına dönüştürmüştür¹⁸. Mücadelede tek bir yöntem yerine izleme, doğru zamanlama ve etken madde değişimi birlikte düşünülmelidir¹⁹.

Bağırsak florası ve hastalıklar

Arının bal midesinden izole edilen laktik asit bakterileri larvalarda Amerikan yavru çürüklüğü etkenini baskıladı²²; kireç hastalığı da yavrunun bağırsak bakterilerini değiştiriyor²³. Bir saha çalışmasında kovana püskürtülen probiyotik karışımı kireç hastalığı etkenine karşı daha etkili bulundu⁹. Bu bulgular umut verici; ancak hiçbir probiyotik, ihbarı zorunlu hastalıklarda resmi önlemlerin yerine geçmez.