Arılarda sonbahar bakımı: kışlatmaya hazırlık
Ağustostan kasıma, koloniyi kışa güçlü ve sağlıklı arılarla sokmak için yapılacak işler, sırasıyla.
Arılarda sonbahar bakımı, koloniyi kışa güçlü, genç ve sağlıklı arılarla sokmak için Ağustos ile Ekim arasında yapılan işlerdir. Sırasıyla: hasattan hemen sonra Varroa sayımı ve mücadelesi, kışlık stokun kontrolü ve gerekiyorsa 2/1 koyu şurupla tamamlanması, ana arı ve yavru kontrolü, zayıf kolonilerin birleştirilmesi, yağmaya karşı önlem, ardından giriş daraltma, fare engeli ve üst havalandırma. Kışı taşıyacak uzun ömürlü arılar bu aylarda yetiştiği için sonbaharda yapılan bir eksik ilkbaharda fark edilir.
Sonbahar neden bu kadar önemli?
Yaz arıları birkaç hafta yaşarken sonbaharda yetişen kışlık arılar aylarca yaşar ve koloniyi ilkbahara taşır. Bu arıların uzun ömrü, vücutlarında depoladıkları protein ve yağ rezervine bağlıdır. İsviçre'de yapılan bir izleme çalışmasında kışı atlatamayan kolonilerde işçi arıların ömrünün sonbaharda kısalmaya başladığı, bu arıların daha yüksek düzeyde deforme kanat virüsü taşıdığı ve Varroa ile virüsün kışlık arının ömrünü kısalttığı görüldü16. Sonbahar bakımının asıl amacı, kışlık arıları akardan, açlıktan ve nemden korumaktır. Kışlık arının biyolojisi Arı Besleme sitesindeki kışlık arı ve vitellogenin sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.
1. Hasattan hemen sonra Varroa
Son ballıklar alındıktan sonra her kovanda akar sayımı yapın ve eşiği aşan kolonilerde ruhsatlı bir ürünle mücadele edin. Ağustos sonu ile Eylül başı, kışlık arılar yetişmeden önce akar yükünü düşürmek için en uygun dönemdir. Kış başında koloni yavrusuz kaldığında yapılan ikinci bir kontrol, kalan akarları temizlemenin fırsatıdır. Sayım, zamanlama ve şerit kullanımı Varroa mücadelesi sayfasında.
2. Kışlık stok: ne kadar bal, ne zaman şurup?
Ilıman bölgelerde kovan başına yaklaşık 15–20 kg bal bırakılması önerilir; kışı uzun ve sert geçen bölgelerde bu miktar artar. Stoku kovanı arkadan hafifçe kaldırarak tahmin edebilir ya da sırlı bal çerçevelerini sayabilirsiniz. Stok eksikse koyu (2/1) şurupla tamamlanır.
Şurubu, arıların onu işleyip gözlere taşıyabileceği ve sırlayabileceği kadar erken, geceler soğumadan verin. Salkım oluştuktan sonra verilen sıvı şurup ya alınmaz ya da kovanı nemlendirir; bu dönemde stok gerçekten azsa çıta üstüne kek konur. Şurup miktarı ve kışlık stok hesabı için Arı Besleme sitesindeki sonbaharda arıya ne kadar şurup verilir ve kışlık bal stoğu ne kadar olmalı sayfalarına bakabilirsiniz.
3. Polen ve protein
Sonbaharda doğada polen azalır. Kışlık arıların protein rezervi polenden gelir; şurup yalnız enerji verir. Arılığınızın çevresinde sonbahar poleni zayıfsa ve koloni hâlâ yavru büyütüyorsa protein desteği düşünülebilir. İyi beslenen kolonilerin hastalıklara daha dayanıklı olduğu bilinmektedir6.
4. Ana arı ve yavru kontrolü
Eylül başında her kovanda ana arının varlığını, taze yumurtayı ve yavru düzenini kontrol edin. Ana arısız ya da yaşlı, az yumurtlayan ana arılı koloniler yeterince kışlık arı yetiştiremez. Ana arı değişimi için en uygun dönem bal hasadından sonraki Ağustos–Eylül aylarıdır. Dağınık, delikli yavru görürseniz Varroa'nın yanı sıra yavru çürüklüğü olasılığını da değerlendirin.
5. Zayıf kolonileri birleştirin
Kışı az arıyla karşılayan koloni salkımı ısıtmakta zorlanır. Birkaç çerçeveyi zor kaplayan zayıf bir koloniyi tek başına kışlatmaya çalışmak yerine güçlü bir koloniyle birleştirmek çoğu zaman daha iyi sonuç verir. Birleştirmeden önce zayıflığın nedenine bakın; hastalıklı bir koloniyi sağlıklı koloniyle birleştirmek hastalığı da taşır. İki kovan arasına delikli bir gazete kâğıdı koyma yöntemi, arıların birbirinin kokusuna yavaş alışmasını sağlar.
6. Yağmaya karşı önlem
Sonbaharda nektar azaldığında güçlü koloniler zayıf kovanları yağmalamaya başlar. Kovan girişlerini daraltın, şurubu akşamüstü verin, açıkta bal, şurup ya da petek bırakmayın ve kovan kontrollerini kısa tutun. Yağma yalnız stok kaybına değil, Varroa ve hastalıkların kovanlar arasında yayılmasına da yol açar.
7. Kışlatma: giriş, fare, havalandırma, nem
- Kovan girişini daraltın ve fare engeli takın.
- Üstten hafif bir havalandırma bırakın; kışın salkımın soluğundan çıkan su buharı soğuk kapakta yoğunlaşıp arıların üzerine damlamasın.
- Kovanı yağmur suyu içeri akmayacak şekilde öne hafif eğin.
- Arılığı rüzgâra kapalı, güneş alan ve su birikintisinden uzak bir yerde tutun.
- Boş çerçeveleri ve kullanılmayan ballıkları alın; arıların ısıtması gereken hacim küçülsün.
Nemli kovan Nosema ve kireç hastalığına zemin hazırlar; bu yüzden havalandırma, sıcaklık kadar önemlidir. BeeHive+ kullanıyorsanız kışlatma öncesi uygulamayı ürün sayfasındaki talimata göre yapın.
Sonbahar bakım takvimi
| Ay | Yapılacaklar |
|---|---|
| Ağustos | Son hasat, Varroa sayımı ve mücadelesi, ana arı değişimi |
| Eylül | Kışlık stok kontrolü, gerekiyorsa 2/1 şurup, ana arı ve yavru kontrolü, zayıf koloni birleştirme |
| Ekim | Giriş daraltma, fare engeli, üst havalandırma, yavrusuz dönemde Varroa kontrolü |
| Kasım | Kovanı gereksiz açmama; dışarıdan dinleme, ağırlıkla stok kontrolü |
Bu takvim bölgenizin iklimine göre birkaç hafta kayabilir; kıyı ve sıcak bölgelerde işler daha geç, yüksek ve soğuk bölgelerde daha erken yapılır. Yılın tamamı için arıcılık takvimine bakabilirsiniz.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Şu durumlarda il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ya da arıcılık konusunda deneyimli bir veteriner hekime başvurun:
- Sonbaharda arı nüfusu hızla azalıyor ve kovan önünde buruşuk kanatlı arılar görülüyorsa
- Varroa uygulamasından sonra akar sayısı düşmüyorsa
- Kovan önünde yoğun ishal lekeleri varsa
- Yavruda çökük kapak, kötü koku ya da renk değişimi varsa; bu durumda ihbar gerekebilir
- Kovan önünde ani ve toplu arı ölümleri görüyorsanız (zehirlenme olasılığı)
Vetorin BeePro+, arıların sindirimini ve bağırsak florasını desteklemek için içme suyuna katılan probiyotikli bir yem katkısıdır. Etiket dozu arılık suyunda 1 litre suya 2 damladır; ürün katılan su 3 gün kullanılır. Varroa, Nosema ya da başka bir hastalığa karşı tedavi edici etkisi yoktur. Bu bir ilaç değil, yem katkı maddesidir; tedavi amaçlı kullanılamaz. BeePro+ ve BeeHive+ sayfası →
Güncelleme: 20 Kasım 2026 · Bilimsel kaynaklar: arıcılık literatürü
Sonbahar bakımı hakkında merak edilenler
Arılarda sonbahar bakımı ne zaman başlar?
Son bal hasadıyla birlikte, çoğu bölgede Ağustos ortası ile sonu arasında başlar ve kovanlar kışa kapanana kadar, Ekim–Kasım'a kadar sürer.
Sonbaharda arıya şurup verilir mi?
Kışlık stok yetersizse evet. Koyu (2/1) şurup, arıların işleyip sırlayabileceği kadar erken, geceler soğumadan verilir. Kovanda yeterli bal varsa şurup gerekmez.
Sonbaharda kovan ne sıklıkla açılır?
Eylül sonuna kadar 10–15 günde bir yapılan kısa kontroller yeterlidir. Hava soğudukça kontrolleri azaltın; 14–15 °C'nin altında çerçeve çıkarmayın.
Zayıf koloni kışa nasıl hazırlanır?
Zayıflığın nedeni hastalık değilse en iyi yol güçlü bir koloniyle birleştirmektir. Birleştirme mümkün değilse kovan hacmini küçültün, stoku tamamlayın ve girişi daraltın.
Kışlık arıya ne kadar bal bırakılmalı?
Ilıman bölgelerde kovan başına yaklaşık 15–20 kg; kışı uzun ve sert geçen bölgelerde daha fazla.
Kovan bakımı → · Varroa mücadelesi → · Nosema hastalığı → · Arı beslenmesi →
